Water conservation: an idea to prevent farmer deaths

Vinod Tawde and Ravindra Waikar,
Ministers, Government of Maharashtra

I’m Vishnudas Sheshrao Chapke, the son of a farmer from Parbhani and a journalist, on a solo circumnavigation trip of the world by land on a shoe string budget. While travelling, I had a few ideas which I thought of sharing with you.

While I was in Shanghai, I read reports of floods in some parts of Maharashtra due to excessive rain. Vehicles were washed away and people were killed. The news was very unfortunate and saddened me. We clearly had more rain than required this season but the water has flown into the sea. In the summer, we will again face water crisis which will lead to farmer suicides. I won’t be surprised if my mother has to walk long distances to just fetch one pot of water in the summer. In your capacity as state ministers, you could bring some relief to farmers of Maharashtra without spending a single rupee from the government’s treasury.

In junior college, I had read about an experiment conducted by NSS students. They had built a water barrier in Pune region. But we need something on a state level.

I’m writing to you because I have respect for both of you. You have the ability to change the routine course and bring about change. Tawdeji, I remember it was your idea to save an academic year of students, who failed to clear their SSC, by conducting early exams. The decision was criticized by the opposition, education experts as well as the media. But you convinced everyone and changed the system. Your decision may have prevented many students from thinking of suicide.

Waikarji, your efforts to reduce the dropout rate of students from lower economic backgrounds in Mumbai are known.  You started the system of giving out 27 items such as books, pens, pencils, uniforms, raincoats, shoes etc., to civic students which their parents couldn’t afford to buy. Thousands of civic students got the opportunity to continue with their education and grow in life.

Lakhs of youngsters are enrolled as NSS and NCC cadets in junior colleges. Both organisations conduct eight-day long camps in rural areas around February every year. The state government, central government and UGC have made budget provisions for them. Students get an opportunity to involve themselves in social work, tree planting, cleanliness of rural areas and conducting cultural programmes.

No government department has this kind of strength of young, willing and eager hands. The cadets can make efforts for water conservation for the state. All that the government has to do is request the NCC and NSS to conduct their annual camps in October-November instead of February. Every college can be assigned a task, such as finding a stream or river in a village. In the months of October-November, small streams are filled with water and the current is low. The assignment would be to obstruct or slow down the speed of water. The more the water is held back, the more it would percolate into the ground and the ground water table could increase.

When villagers see that young and educated students from cities are working in rural areas for water conservation, they will certainly come forward and join them. Lakhs of students working alongside lakhs of farmers in Maharashtra can achieve the goal of water conservation. State ministers could visit these projects to encourage students. I believe it could transform into a large movement at the state level.

On an average, if a single student could attempt to hold water by putting in 10 stones per day, a week should be sufficient for creating an obstruction and stop the water from flowing into the sea. We could also quench the thirst of scores of birds and animals that die in the summer due to water crisis.

There’s a possibility that in the first year of this project, there may be no tangible outcome. But if pursued in the second and third consecutive year, the outcome should be visible enough. It will inculcate the importance of water conservation in the minds of students for years to come.

The only concern is the existence of snakes or scorpions in the river bed, leading to injuries for the cadets while they work. For their safety, district collectors could deploy a nurse or a paramedic with each college for administering first-aid. In case, district collectors are unable to deploy paramedic staff, fourth and fifth year medical college students across the state could offer medical services at the camp site located nearest to them. They could also stay with NCC/ NSS cadets at the camp site.

No budgetary allocation is required for this project. For NSS cadets, you may have to convince Vice Chancellors of state universities and for NCC cadets, the Additional Director General of Maharashtra. I believe water conservation is a topic of personal interest for Chief Minister Devendra Fadnavis.

Everyone dreams of water conservation but very few have a plan, resources and most importantly, guts to change the system. You both have it and have proved it on several occasions earlier. I hope this time too you will work for improving the lives of millions of farmers. This is a personal request from a farmer’s son. A two-line notification from your office to change the schedule of NSS/NCC camps in rural areas and can prevent farmers from ending their lives.

I understand that you won’t have much time on hand. But a litre of water harvested is like a litre of water earned. I would be happy to discuss with you online or share more details on this idea

I’m on Facebook: https://m.facebook.com/vishnudas.chapke
Twitter: http://www.twitter.com/vishnuchapke
Instagram: http://www.instagram.com/vishnuchapke


{In Marathi}

मंत्री  विनोद तावडे, रवींद्र वायकर

मी, विष्णुदास शेषराव चापके, परभणीच्या एका शेतकऱ्याचा मुलगा आणि पत्रकार. सध्या मिळेल त्या साधनांनी, पोटाला सहन होतील तितके चिमटे काढत खुष्कीच्या मार्गाने जग फिरत आहे. या प्रवासात वेचलेले काही अनुभव तुम्हापर्यंत पोचवू इच्छितो.

मुंबईला वेध लावणाऱ्या शांघायमध्ये इंटरनेट मिळताच मराठी बातम्या पाहिल्या. महाराष्ट्रातील अतिवृष्टीत वाहून गेलेल्या वाहनांतील निष्पाप जिवांची दुर्दैवी हानी  वाचून मन उदास  झालं.

यंदा गरजेपक्षा जास्त पाणी भुईवरून समुद्रात परतलं. उन्हाळ्यात परत कालवे-कळशा कोरड्याठाक पडतील, आणि पुन्हा काही शेतकरी जीव देतील. यंदा मायच्या नशिबी पुन्हा हंडे घेऊन वणवण नसली तरच नवल! एक मंत्री म्हणून सरकारी तिजोरीतला एक रुपयाही खर्चता शेतकऱ्याला दिलासा देणं आपल्याला सहज शक्य आहे.

ज्युनियर कॉलेजात असतांना राष्ट्रीय सेवा योजनेतील विद्यार्थ्यांच्या एका प्रयोगाची बातमी वाचली होती. त्यांनी श्रमदानातून पुण्याकडे एक बंधारा बांधला होता. आपल्याला असंच काहीतरी राज्यस्तरावर करावं लागेल.

आपणा दोघांबद्दलच्या आदरापोटी हे तुम्हाला कळवत आहे. चाकोरी सोडून बदल घडवायची क्षमता आपणा दोघांत आहे. तावडेजी, दहावी नापास मुलांचं वर्ष वाचवायला पुरवणी परीक्षा लवकर घ्यायची कल्पना तुमचीच. भले राजकीय विरोधकांनी,  शिक्षणतज्ञांनी व माध्यमांनीही तुमच्यावर टीकेची झोड उठवली तरी तुम्ही खंबीरपणे सर्वांना पटवून, विश्वासात घेऊन बदल घडवलात. तुम्ही आत्महत्येला प्रवृत्त किती मुलांचे जीव वाचवलेत!

वायकरजी, मुंबईत शाळा सोडणाऱ्या गरीब व निम्नमध्यमवर्गीय मुलांच्या गळतीचं प्रमाण तुमच्याच प्रयत्नांनी कमी झालं. पालिका विद्यार्थ्यांच्या  पालकांच्या आवाक्याबाहेरील पुस्तकं, गणवेश, बूट इत्यादी साहित्य पुरवायच्या तुमच्या पुढाकारामुळे हजारो मुलांना शिक्षण पुरंदर करून आयुष्यात पुढे जाता आलं.
लाखो विद्यार्थी आज एनसीसी व एनएसएसबरोबर नोंदले गेले आहेत. दर फेब्रुवारीत या संस्था मुलांसाठी  आठवड्याभराची शिविरं गावाखेड्यांकडे भरवतात. केंद्र-राज्य शासन, यूजीसी ने यासाठी निधी आखून ठेवला आहे. यातून मुलांना ग्रामस्वच्छता, वृक्षारोपण, समाजकार्याचे, सांस्कृतिक संवर्धनाचे अनुभव मिळतात.

इतकी ऊर्जा, इतकं सळसळतं तारुण्य  व इतके उत्साही हात कुठल्या सरकारी खात्याच्या नशिबी आहेत हो? सरकारने एनसीसी व एनएसएसकडे फक्त ही शिविरं फेब्रुवारीऐवजी थंडी पडण्यापूर्वी ऑक्टोबर, किमान नोव्हेंबरमध्ये भरवण्यासाठी शब्द टाकावा. प्रत्येक महाविद्यालयाला गावाजवळील एखादा ओढा, एखादा ओहोळ देण्यात यावा. या काळात ओहोळाला प्रवाह कमी असतो. ओहोळ अडवण्याचे, पाणी साठवण्याचे प्रयत्न यादरम्यान करता येतील. जितकं पाणी साठेवाडी, तितकं जमिनीत झिरपून भूजलपातळी वाढेल.

शहरातून आलेली कामसू पोरं पाहून गावकरीही सरसावेल व मदतीस भिडेल. लाखो मुलं, लाखो शेतकऱ्यांच्या खांद्यावर खांदा लावून जलसंधारणाचं काम पुढे नेतील. पालकमंत्री, राज्यमंत्री या सर्वांना प्रोत्साहन द्यायला पुढे आले तर ही मोहीम राज्यव्यापी चळवळ बनेल.

एकेका विद्यार्थ्याने ओहोळात सरासरी दहा चिरे रचले, तरी तो ओढा जिरवायची सिद्धता आठवड्याभरात होईल. समुद्रात जाऊन नासणाऱ्या त्या पाण्याने किती जनावरांची, पाखरांची वणवण थांबेल.

कदाचित पहिल्या वर्षी प्रयोगाची फळं दिसणार नाहीत. पण दोन, तीन वर्षं नेटाने हा प्रयोग केलात तर नक्कीच दिसण्याइतपत फरक जाणवेल. पुढील विद्यार्थ्यांना जलसंधारणाचं महत्व कळेल.

आता सांदीसपाटीत दडलेल्या विंचवाकिरडाची भिती मुलांना असली,  तर जिल्हाधिकारी इथे प्रथमोपचार पुरवू शकतील.  जिल्हा आधिकारी कदाचित डाॅक्टर आणि नर्स पाठविण्यास असर्थाता दाखवतील. वैद्यकिय महाविद्यालयातील वर्ष 4 आणि 5 चे विद्यार्थी कामी येतील.  आपण परवानगी दिली तर ते स्वखर्चाने काॅम्पच्या ठिकाणी येतील गरजे प्रमाणे प्रथमोपचार देतील.

या योजनेला वेगळा निधी गुंतवायची गरज नाही. एनएसएस शिविरांसाठी विद्यापिठांचे उपकुलगुरू व एनसीसीसाठी राज्याचे अप्पर महानिर्देशक आपल्या शब्दाबाहेर नाहीत. जलसंधारण हा तर आपल्या मुख्यमंत्र्यांसाठीही कळीचा मुद्दा आहे.

जलसंधारणाचे शाब्दिक पाट सगळेच वाहतात, पण त्यासाठी एखादी योजना,  साधनं आणि धमक विरळाच कुणाकडे असते. आपण दोघांनी ती धमक कैकवेळा दाखवून सिद्ध केली आहे. आशा करतो की आपण लाखो शेतकऱ्यांचा मुका टाहो ऐकाल. एका शेतकऱ्याचा मुलगा तुम्हाला विनवत आहे. तुमच्या कार्यालयातून दोन ओळींचं एक परिपत्रक एनसीसी एनएसएसची वेळापत्रकं बदलून लाखो शेतकऱ्यांचे जीव वाचवु शकतं.

पत्र लिहीण्यास उशिर झाला. आणि हि सर्व व्यवस्था करण्यास फक्त एक महिनाच आहे.

पाहा ना, जमतंय का ते!



Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )


Connecting to %s